Płaskorzeźba znajduje się dokładnie na Mariackiej 29.

Przed wojną płyta zdobiła to samo przedproże przy ul. Mariackiej. Często w dawniejszej literaturze (np. u Kazimierza Kalecińskiego w Mitach Gdańska) błędnie przypisywano ją lub jej analogie numerowi 28 lub przedprożu z ul. Piwnej, jednak archiwalne zdjęcia jednoznacznie potwierdziły, że motyw ten od wieków związany był właśnie z Mariacką 29.

Płaskorzeźba ukazuje rzymską boginię Wenus (Afrodytę) płynącą po falach na grzbiecie delfina, z rozpostartą nad głową żaglem z szaty – tzw. velificatio, symbolizującym wiatr morski. Po lewej stronie ląd ale też chmury, burza. Wenus wskazuje na prawo, morze ale też słońce, pogodę, pomyślną przyszłość.

W gdańskiej sztuce mieszczańskiej Venus Marina symbolizowała pomyślne wiatry, łagodność morskiego żywiołu, piękno, miłość oraz szczęśliwy powrót z morskich wypraw.

.

Geometria

Alegoria Geometrii / Astronomii przedstawiona pod postacią antycznej Muzy lub Bogini.

👁️ Co dokładnie widzimy na płaskorzeźbie?

• Centralna postać kobieca: Półnaga, leżąca (lub odpoczywająca w pozycji renesansowej ariadny) kobieta z kunsztownie upiętymi włosami.
• Cyrkiel w dłoni: W uniesionej, prawej ręce trzyma cyrkiel – kluczowy atrybut Geometrii, Architektury oraz Astronomii (a także symbol boskiego porządku, precyzji i gdańskiego rzemiosła).
• Wielki Globus / Sfera Armilarna: Po lewej stronie, tuż przy jej nogach, stoi potężny globus (ziemski lub niebieski) na rzeźbionym trójnogu/podstawie, z wyraźnie zaznaczonymi liniami siatki geograficznej/astronomicznej.
• Słońce, Chmury i Drzewo: Nad globusem świeci pełne słońce z rozchodzącymi się promieniami, a po lewej stronie kompozycję zamyka liściaste drzewo na skalistym podłożu.

🏛️ Znaczenie i kontekst w Gdańsku

W osiemnastowiecznym Gdańsku wykształcony patrycjat uwielbiał dekorować swoje wejścia do domów alegoriami Nauk Wyzwolonych (Septem Artes Liberales):

Słońce Oświecenia: Promienie słońca padające na instrumenty pomiarowe i Muzę symbolizują światło wiedzy rozpraszające mroki niewiedzy (chmury).

Symbol Nauki i Precyzji: Cyrkiel i globus wskazywały na pasje intelektualne właściciela kamienicy – nawiązywały do nawigacji morskiej, kartografii, astronomii (które w portowym Gdańsku były kluczem do wielkich majątków) oraz architektury.

Płyta przedprożowa: Diana – Bogini Łowów i Przyrody (ul. Mariacka 36)

Lokalizacja: Gdańsk, ul. Mariacka 36 (płyta prawa/lewa na tym samym przedprożu)

Styl: Barok / Klasicyzm XVIII wiek

👁️ Analiza detali rzeźbiarskich (Co widzimy na zdjęciu?)

Płaskorzeźba ukazuje półnagą, odpoczywającą w swobodnej, antycznej pozie postać kobiecą w otoczeniu dzikiej natury. Rzeźbiarz nie pozostawił tu żadnych wątpliwości co do jej tożsamości – wyposażając ją w kompletne atrybuty łowieckie i astronomiczne:

Flora i Bór: Po lewej stronie kompozycję zamykają gęste liście paproci i leśne rośliny, budujące tło dzikiej kniei.

Łuk i Kołczan: Kobieta opiera ręce na łuku leżącym tuż przy jej udach. Za jej plecami wyraźnie widać kołczan pełen strzał.

Księżyc w pełni/sierp: Nad głową bogini, pośród stylizowanych chmur, widnieje tarcza Księżyca, co podkreśla jej rolę jako opiekunki nocy i ciał niebieskich.

Jeleń/Łania pod drzewem: Po prawej stronie, pod rozłożystym drzewem liściastym, dostrzec można sylwetkę jelenia (lub łani) – mitycznego zwierzęcia poświęconego Dianie.

Lokalizacja: Gdańsk, ul. Mariacka

Styl: Barok / Klasicyzm XVIII wiek

👁️ Analiza detali rzeźbiarskich (Co widzimy na zdjęciu?)

Płaskorzeźba ukazuje półnagą, wypoczywającą w otoczeniu obfitej roślinności postać kobiecą. Rzeźbiarz w mistrzowski sposób nasycił tę scenę motywami florystycznymi:

Kwitnący ogród i drzewo: Prawą dłonią Flora sięga w dół, zrywając kwiaty rosnące u jej stóp. Po lewej stronie tło zamyka wygięte, kwitnące drzewo, a nad boginią szybują obłoki.

Wieniec z kwiatów: W uniesionej lewej dłoni bogini trzyma okazały, gęsty wieniec kwietny, a jej misternie upięte włosy również zdobi wieniec z pąków.

Waza z bukietem: Po prawej stronie kompozycji stoi ozdobna, pękata waza wyładowana dorodnymi kwiatami i pąkami (wyraźnie widać m.in. tulipany i różane pąki).

Symbolika i kontekst gdański

Dla osiemnastowiecznych mieszkańców Gdańska Flora była niezwykle wdzięcznym i popularnym motywem z kilku powodów:

1. Alegoria Wiosny i Odrodzenia: Flora symbolizowała budzenie się życia do kroku, urodzaj oraz wieczną młodość.
2. Dostatek i Kwitnący Interes: Kwiatowa obfitość na przedprożu nie była tylko ozdobą – w języku symboli portowego miasta oznaczała rozkwit majątku, owocne transakcje handlowe i pomyślny okres dla domowników.

Płyta przedprożowa: Sen Jakuba / Drabina Jakubowa

Lokalizacja: Gdańsk, ul. Mariacka

Styl: Barok / Klasicyzm XVIII wiek

👁️ Analiza detali rzeźbiarskich (Co widzimy na zdjęciu?)

Rzeźbiarz w genialny, scenograficzny sposób podzielił tę płaskorzeźbę na strefę ziemską (po lewej) oraz strefę boskiego widzenia (po prawej):

• Śpiący Jakub: Po lewej stronie, pod rozłożystym drzewem, leży zmarznięty i zmęczony podróżą Jakub. Śpi oparty na boku, z głową wspartą na kamieniu (zgodnie z biblijnym przekazem, gdzie kamień posłużył mu za poduszkę).
• Drabina sięgająca Nieba: W centrum i po prawej stronie wznosi się ukośnie sparta drabina, oparta o obłoki.
• Aniołowie wstępujący i zstępujący: Na drabinie widzimy postacie skrzydlatych aniołów – jeden wstępuje w górę, drugi schodzi na ziemię.
• Boskie Światło (Gloriost): Z gęstych, rzeźbionych chmur na szczycie drabiny biją potężne, proste promienie światła (symbol obecności Boga i złożonej obietnicy). W tle majaczą zarysy budowli i skalisty krajobraz.

📜 Symbolika i kontekst gdański

Motyw Drabiny Jakuba w luterańskim, osiemnastowiecznym Gdańsku miał potężne znaczenie teologiczne i moralne:

Obietnica Pomyślności: W Biblii po tym śnie Bóg obiecuje Jakubowi opiekę, błogosławieństwo dla jego potomstwa oraz bezpieczny powrót do domu. Dla gdańskich kupców i wędrowców była to genialna alegoria boskiej protekcji nad domem, kupieckimi interesami i dalekimi podróżami.

Łącznik między Ziemią a Niebem: Drabina symbolizowała modlitwę, wiarę oraz boską opiekę nad człowiekiem w czasie jego ziemskiej wędrówki i snu.

Alegoria Lata (Aestas)

To druga płyta z pary Wiosna–Lato, przypisywanej Meissnerowi, zdobiąca przedproże przy ul. Mariackiej 6 i 37 (jak podaje badacz Marcin Kaleciński w książce Mity Gdańska – antyk w publicznej sztuce protestanckiej res publiki, Gdańsk 2011).

Atrybuty i ich znaczenie

• Snop/wiązka trzymana wysoko w uniesionej dłoni – w typowej ikonografii Lata to kłosy zboża, symbol żniw (harvest); przez mocne zwietrzenie kamienia faktura jest dziś trudna do jednoznacznego odczytania, ale to najbardziej prawdopodobna interpretacja w kontekście pary Wiosna–Lato
• Promieniste, intensywne słońce w górnym prawym rogu – oczywisty atrybut pory letniej, w przeciwieństwie do łagodniejszego sztafażu Wiosny
• Półnaga, dojrzalsza, rozluźniona postać kobieca – konwencjonalny sposób przedstawiania Lata jako pełni sił witalnych, w kontraście do „budzącej się” Wiosny
• Pejzaż w tle (drzewa, obłoki) – dopełnienie sceny rodzajowej, typowe dla barokowych alegorii pór roku

Kontekst całego cyklu

Razem z wcześniej oglądaną Wiosną (młoda kobieta z kwiatami i wazonem) tworzy dwuczęściowy cykl. To jeden z kilku udokumentowanych na gdańskich przedprożach zestawów pór roku – inne znajdują się m.in. na Chlebnickiej 14, Długim Targu (obok wejścia do Dworu Artusa) i dawniej na Piwnej 15 (dziś ocalała, uszkodzona Wiosna stoi przy Świętego Ducha 105).

po Wiośnie i Lecie to najpewniej Jesień (Autumnus).

Atrybuty

• Kosz/plecionka z owocami i kłosami (widoczne pełne, okrągłe owoce – być może granaty lub jabłka – oraz kłosy zbóż) oparty o biodro postaci – to klasyczny atrybut obfitości plonów, czyli esencja Jesieni jako pory zbiorów
• Papuga siedząca na dłoni – to ciekawszy element. W ścisłej ikonografii Jesień zwykle nie ma ptaka jako obowiązkowego atrybutu, więc możliwe są dwa wytłumaczenia:
  1. czysto dekoracyjny/rodzajowy dodatek – oswojone egzotyczne ptaki (papugi) były w baroku popularnym motywem „luksusu i ciekawości świata”, chętnie dodawanym do scen alegorycznych niezależnie od głównego tematu
  2. aluzja do jednego z Czterech Żywiołów (Powietrze/Aer) – czasem twórcy łączyli program Pór Roku z Żywiołami, przypisując dodatkowe symbole
• Drzewa owocowe w tle – typowy jesienny sztafaż pejzażowy, dopełniający scenę zbiorów

Wniosek

Najbardziej prawdopodobne: to trzecia płyta cyklu Wiosna–Lato–Jesień z tego samego przedproża (Mariacka 6/37 wg Kalecińskiego), z papugą jako dodatkowym, dekoracyjnym elementem podkreślającym dobrobyt i egzotyczny przepych, a nie odrębny symbol.

Zastrzeżenie: nie znalazłem źródła opisującego dokładnie tę płytę z nazwy (moje

Następnie schodzimy w kierunku Skweru Kościuszki i Mola Południowego – reprezentacyjnej części miasta, gdzie cumują historyczne statki oraz znajdują się najważniejsze atrakcje Gdyni.

Przy nabrzeżu zobaczymy słynny niszczyciel ORP Błyskawica, jeden z najbardziej znanych okrętów w historii polskiej marynarki wojennej, oraz żaglowiec Dar Pomorza, legendarny statek szkolny polskiej floty handlowej.

Istnieje również możliwość wejścia na pokład tych statków i wspólnego zwiedzania ich wnętrz. Oprowadzam także po ORP Błyskawica oraz Darze Pomorza, dzięki czemu można poznać historię tych jednostek oraz życie codzienne marynarzy.

Na końcu Mola Południowego znajduje się także Akwarium Gdyńskie, które prezentuje świat morskiej fauny i flory z różnych części świata.

Spacer pozwala poczuć wyjątkową atmosferę miasta zbudowanego nad morzem – miejsca, które w krótkim czasie z niewielkiej wioski rybackiej stało się nowoczesnym portem i jednym z symboli II Rzeczypospolitej.

Historyczny Dworzec Morski i widok na port pełen wielkich statków

Gdańskie ulice kryją opowieści zapisane w piaskowcu, a ulica Mariacka jest ich prawdziwą skarbnicą. Przyglądając się portalowi wejściowemu kamienicy pod numerem 6, natrafiamy na znakomity przykład gdańskiego rokoka i dojrzałego baroku.

W nadprożu wzrok przyciąga bogato zdobiony kartusz z łacińską inskrypcją:

„AVXILIVM MEVM A DOMINO ANNO 1752”

(„Pomoc moja jest od Pana” – Psalm 121, 2)

Dla XVIII-wiecznych gdańszczan ten biblijny cytat pełnił funkcję nie tylko religijną, ale i apotropaiczną – miał chronić domostwo i jego mieszkańców przed nieszczęściem oraz pożarem.

Archiwoltę łuku zdobią pełne ekspresji, rzeźbione putta (aniołki) trzymające kwietne girlandy – symbol obfitości i Bożego błogosławieństwa. Centralny punkt łuku (klucz/zwornik) wieńczy kunsztownie wycięta głowa kobieca, stanowiąca alegorię cnoty i opieki nad ogniskiem domowym. Całość ukazuje genialny warsztat dawnych gdańskich snycerzy i kamieniarzy, którzy potrafili w twardym materiale uzyskać niezwykłą lekkość i głębię światłocienia..

Czas trwania: 1.5–2 godziny

Klify Oksywia, torpedownia na Babich Dołach i niezwykły Szperk w Rewie

Na północ od centrum Gdyni rozciąga się jeden z najbardziej malowniczych fragmentów całego wybrzeża. To miejsce, gdzie klify spotykają się z małymi portami rybackimi, a historia marynarki wojennej przeplata się z krajobrazami spokojnych nadmorskich wiosek.

Wycieczkę możemy rozpocząć na Oksywiu, najstarszej części Gdyni. Spacer prowadzi tu wzdłuż klifów i nadmorskiego bulwaru, obok miejsca dawnej osady rybackiej. Z wielu punktów rozciąga się piękny widok na port gdyński i Zatokę Gdańską.

W tej części miasta znajduje się również Komenda Portu Marynarki Wojennej oraz Akademia Marynarki Wojennej, przed którą stoi historyczny okręt podwodny – ciekawy akcent przypominający o silnych tradycjach wojskowych Gdyni.

Następnie możemy dotrzeć do dzielnicy Babie Doły, gdzie na plaży stoją ruiny dawnej torpedowni z czasów II wojny światowej. To jedno z najbardziej charakterystycznych miejsc nad Zatoką Gdańską i popularny punkt fotograficzny.

Dalej trasa może prowadzić do Mechelinek, niewielkiej i bardzo klimatycznej miejscowości rybackiej. Znajduje się tu klif z jednym z najlepszych widoków na całą zatokę oraz mały port rybacki.

Wycieczkę warto zakończyć w Rewie, malowniczej wsi rybacko-turystycznej. To właśnie tutaj znajduje się niezwykły Szperk – naturalny piaszczysty półwysep wychodzący w morze na około kilometr długości. Spacer po tej wąskiej mierzei, z wodą po obu stronach, jest jednym z najbardziej wyjątkowych doświadczeń nad polskim Bałtykiem.

Trasę możemy dostosować do czasu i zainteresowań – zobaczyć wybrane miejsca lub odbyć pełną wycieczkę obejmującą najciekawsze zakątki północnej części Gdyni i okolicznych nadmorskich wsi.

Czas trwania: 1–4 godziny